TRANG CHỦ
TỪ ĐIỂN
TRA CỨU THƯ VIỆN
SƠ ĐỒ TRANG WEB
LIÊN HỆ
NGÔN NGỮ
 
 
Thu viện ảnh
 Thời tiết Minimize | Maximize
 Hà nội  ° 
 Hải phòng  ° 
 Đà nẵng  ° 
 Hồ chí minh  ° 
Truy cập : 5590971
 
THƯỜNG THỨC TQ HỌC
Phong tục chúc Tết và mừng tuổi năm mới của người Trung Quốc xưa và nay (14/12/2017)

Trước kia, ở nhiều địa phương, hoạt động chúc Tết được bắt đầu ngay sau bữa cơm đêm giao thừa. Khi trời còn chưa sáng, việc đầu tiên của mọi người là đi chúc Tết nhau, sau khi đã chúc mừng năm mới ông bà, cha mẹ trong gia đình. Thứ tự đi chúc Tết sẽ theo thứ bậc cao, thấp trong gia tộc.

Nếu muốn đi chúc Tết hàng xóm hoặc bạn bè có quan hệ thân thiết, phần lớn mọi người sẽ đi vào sáng sớm ngày đầu năm. Năm mới gặp nhau, họ thường chúc nhau những lời tốt lành, như “Chúc năm mới tốt lành” (過年好), hoặc “Chúc năm mới phát tài” (恭喜發財).

Khi chúc Tết người có thứ bậc cao trong gia tộc hoặc nhân vật đức cao vọng trọng, người ít tuổi hơn cần phải cúi đầu. Người được chúc thì tỏ ra khiêm nhường, luôn nói “Xin miễn lễ, xin miễn lễ” (免了吧,免了吧), rồi mời những người chúc mình ngồi xuống uống nước chè, hút thuốc, ăn bánh kẹo, hạt dưa... Trên những con phố nhỏ và đường làng nơi thôn dã, người đi chúc Tết nườm nượp, đâu đâu cũng rộn ràng tiếng cười nói vui vẻ.

Phong tục chúc mừng năm mới đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử Trung Quốc. Trong cuốn Đông kinh mộng hoa lục, văn nhân Mạnh Nguyên Lão thời Tống từng nhắc đến việc đi chúc mừng năm mới của người dân Biện Kinh thời Bắc Tống (960-1127): Sáng sớm ngày 1 tháng Giêng, người ta mặc những bộ quần áo mới nhất, vui mừng hồ hởi đi chúc Tết nhau.

Theo ghi chép của nhà văn Chu Huy thời Tống trong cuốn Thanh ba tạp chí, thời đó, có không ít sĩ đại phu - để tiết kiệm thời gian, họ không đến nhà nhau chúc tết nếu giữa họ vốn không có mối quan hệ quá thân thiết , mà thường sai đầy tớ đem thiếp chúc Tết (拜年貼) đến tặng nhau. Loại thiếp này, về chức năng, cũng tương tự với thiếp chúc mừng năm mới hiện nay (賀年卡). Người nhận được thiếp chúc Tết, đương nhiên cũng cần ứng xử tương tự với người gửi thiếp cho mình. Kể từ đó, phong tục gửi thiếp chúc Tết tồn tại mãi đến ngày nay. Nhà thơ kiêm họa sĩ nổi tiếng thời Minh (1368-1644) là Văn Trưng Minh có bài thơ Chúc mừng năm mới (賀年) nhắc đến loại thiếp mừng năm mới này, nhưng với mục đích giễu cợt thói đời:

不求見面惟通謁

名紙朝來滿蔽廬

我亦隨人投數紙

世憎嫌簡不嫌虛

Phiên âm:        

Bất cầu kiến diện duy thông yết

Danh chỉ triều lai mãn tế lư,

Ngã diệc tùy nhân đầu số chỉ

Thế tăng hiềm giản bất hiềm hư

Tạm dịch nghĩa: Muốn thăm hỏi người trên, chẳng cần gặp mặt/ Thiếp chúc tết chật cả nhà mình/ Ta cũng theo người gửi thiếp đi/ Nhưng giận đời ngờ lòng thành mà chẳng oán trách sự phù phiếm.

Từ thời Thanh, hoạt động chúc mừng năm mới lại có thêm hình thức chúc Tết tập thể (團拜). Theo ghi chép trong cuốn Trắc mạo dư đàm của tác giả Nghệ Lan Chủ thời Thanh, hoạt động chúc Tết tập thể ở kinh thành đầu năm mới khiến người ta dễ cảm thông, cảm tình với nhau hơn.

Tuy nhiên, việc chúc Tết trong chốn quan trường, dù được tiến hành với hình thức nào thì phần lớn cũng chỉ có ý nghĩa khuôn phép, khách sáo. Bởi vậy, phong tục chúc mừng năm mới còn tồn tại đến ngày nay vẫn chủ yếu là vì nó được lưu truyền, thịnh hành trong dân gian, giữa đông đảo những người bình dân, lương thiện trong xã hội.

Khi Tết đến Xuân về, hào hứng nhất vẫn là đám trẻ. Vốn đang ở tuổi hiếu động, chúng thường vòi vĩnh bố mẹ mua cho những bánh pháo Tết, rồi rủ nhau đốt pháo ở những nơi đông người. Tiếng pháo nổ rải rác đó đây trong mấy ngày cuối tháng Chạp càng đậm đà thêm không khí Tết đang đến gần. Nhưng, niềm vui lớn nhất đối với chúng vẫn là việc được mừng tuổi trong mấy ngày Tết. Vậy, tại sao khi Tết đến, trẻ nhỏ lại được nhận tiền mừng tuổi? Về lai lịch của phong tục này, nhiều địa phương ở Trung Quốc hiện nay còn lưu truyền câu chuyện sau:

Theo truyền thuyết, thời xưa có một con yêu quái gọi là “Tụy” (), mình đen tay trắng. Mỗi năm vào đêm 30 nó lại mò vào từng nhà, xoa vào trán những đứa trẻ đang ngủ say. Trẻ nhỏ sau khi bị xoa trán sẽ lập tức phát sốt đến mê sảng; sau khi dứt cơn sốt, đứa trẻ bỗng trở nên rồ dại, ngớ ngẩn. Sợ yêu quái đến nhà hại trẻ, suốt đêm trừ tịch, nhà nhà phải sáng đèn, người lớn không được ngủ để phòng yêu ma, gọi là “Thủ tụy” (守祟).

Về sau, phủ Gia Khánh có một gia đình họ Quản, hai vợ chồng đã già mới sinh được mụn con trai, nên đứa trẻ được cha mẹ vô cùng yêu quý. Tối 30 Tết năm đó, đề phòng yêu ma đến nhà quấy nhiễu, hai vợ chồng già luôn bên con chơi đùa để canh chừng. Đứa trẻ thì dùng bao giấy màu đỏ đựng 8 đồng tiền xu, chơi trò gói vào rồi lại mở ra, mở ra rồi lại gói vào; chơi chán và mệt, đứa trẻ bèn ngủ thiếp đi, cùng bao giấy đỏ đựng 8 đồng tiền xu để bên gối. Nửa đêm, một cơn gió lạnh thổi tới. “Tụy” yêu quái đã đến. Khi yêu quái định dùng tay xoa trán đứa trẻ thì đột nhiên, những đồng tiền trong bao giấy bên gối phát ra một luồng sáng chói lòa. Yêu quái đau đớn rú lên, bỏ chạy thục mạng.

Sau khi sự việc xảy ra, tiếng lành đồn xa, mọi người đua nhau bắt chước: Cứ vào đêm giao thừa, người ta để tiền trong bao giấy màu đỏ, đặt bên gối cho con trẻ, khiến yêu quái không dám bén mảng. Bởi thế, người ta gọi bao tiền này là “Tiền dọa yêu quái” (Áp tụy tiền: 壓祟錢). Vì trong tiếng Trung, chữ “tụy” ( ) là “yêu quái” lại đồng âm với chữ “tuế” () là “tuổi” - đều có âm đọc là “sùi”, nên dần dà, bao tiền trên được người ta đọc và viết là “Áp tuế tiền” (壓歲錢), với nét nghĩa rộng hơn, “hiện đại” hơn: Người được mừng tuổi thì có thể bình an suốt năm.

Đương nhiên, truyền thuyết trên đã khiến bao “Tiền mừng tuổi” có ý nghĩa thần bí, như một phép lạ; còn trong dân gian, phong tục mừng tuổi sớm nhất đã xuất hiện ở thời Hán (206 Tr.CN-220), và còn được gọi là “Áp thắng tiền” (壓勝錢).

Thoạt đầu, tiền mừng tuổi không phải là tiền thật mà chỉ là một vật trang trí giống với hình đồng tiền. Năm mới, mừng trẻ nhỏ loại tiền này, người ta thể hiện hy vọng về sự trù phú, sung túc khá giả của một năm đã bắt đầu. Bởi vậy, khi chế tác loại tiền mừng tuổi này, người xưa thường dùng đồng hoặc sắt, đúc ra những đồng tiền hình tròn có lỗ vuông hoặc hình lưỡi xẻng, trên đó hoặc là có những dòng chữ chúc phúc, như: “Cát tường như ý” (吉祥如意), “Phúc lộc thọ hỷ”   ( 祿 壽喜), “Trường mệnh bách tuế” (長命百歲), v.v... hoặc là có những hoa văn biểu thị sự may mắn, như hình 12 con giáp (tý, sửu, dần...), hình bát quái, v.v...

Đến thời Minh - Thanh (1368-1911), tiền mừng tuổi cho trẻ được xâu vào sợi dây màu hồng. Theo sách Yên kinh tuế thời ký, tiền mừng tuổi có hai loại: Một loại là dùng dây màu xâu tiền thành hình rồng, treo dưới chân giường của trẻ, nhằm trừ tà; loại thứ hai phổ biến hơn, là tiền mừng tuổi được gói vào bao giấy màu đỏ, người trên có thể trao tiền mừng tuổi cho người dưới sau khi nhận được lời chúc Tết, hoặc cũng có thể trong đêm trừ tịch khi trẻ đã ngủ, người lớn “bí mật” đặt tiền mừng tuổi dưới gối của chúng.

Sau thời Dân quốc, tiền mừng tuổi cho trẻ là bao giấy đỏ đựng đồng tiền 100 xu (1 đồng), ngụ ý đứa trẻ sẽ được “Sống lâu trăm tuổi” (Trường mệnh bách tuế); Tiền mừng tuổi cho lớp đàn em đã thành niên thì thường là tiền 100 đồng bằng bạc, cũng đựng trong bao màu đỏ, tượng trưng cho lời chúc “Tiền của dồi dào”, buôn bán sẽ “Nhất bản vạn lợi”.

Nhà văn Lỗ Tấn từng ghi lại ấn tượng sâu sắc của ông về chuyện được mừng tuổi thuở niên thiếu, qua tác phẩm Triêu hoa tịch thập: “Sau giao thừa, được tiền mừng tuổi của người lớn đặt ở dưới gối, biết rằng chỉ cần qua một đêm thì có thể tùy ý sử dụng. Dưới chiếc gối ngủ có tiền trong bao giấy màu đỏ, nghĩ đến chiếc trống con, thanh kiếm nhỏ, ông tượng đất, những chiếc kẹo bồ tát sẽ mua trong ngày mai...”.

Sau khi tiền giấy được phát hành, người ta rất thích những đồng tiền giấy mới có  sêri liền nhau (號碼相連) để tặng cho lớp trẻ, với ngụ ý thế hệ sau sẽ “Liên tục thăng tiến” (連連高升), “Liên tục phát tài” (連連發財). Tập tục này còn mãi đến ngày nay.

Phong tục mừng tuổi tiền năm mới tượng trưng cho những lời chúc phúc tốt đẹp của người trên đối với kẻ dưới, đồng thời nó cũng như “lá bùa hộ mệnh” mà người lớn dành cho con trẻ, với hy vọng chúng sẽ được mạnh khỏe, may mắn trong một năm mới.



ĐÀO HƯƠNG THỤC



Các tin khác

Hoạt động bang giao giữa nhà Mạc và nhà Minh thế kỷ XVI (09/05/2017)
Trung Quốc năm 2015 (20/05/2016)
Phật đạo Việt Nam (Đạo phật với chủ nghĩa yêu nước Việt Nam) (31/08/2015)
Bàn về dịch Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du ra Trung văn (31/08/2015)
Pháo: nguồn gốc pháo và tập tục đốt pháo trong ngày tết của nhân dân Trung Quốc (23/03/2015)
Tết, pháo, câu đối và mười hai con giáp trong văn hóa Trung Hoa, nguồn gốc và truyền thuyết (23/03/2015)
Nguồn gốc câu đối tết và tập tục dán ngược chữ "Phúc" trong dịp tết của người Trung Quốc (27/01/2014)
Tập tục "tảo trần" trong dịp tết của Trung Quốc: truyền thuyết và ý nghĩa (21/03/2013)
Nguồn gốc tết nguyên đán cổ truyền của Trung Quốc (05/03/2012)
Về bốn loại sách sử lớn trong nền sử học Trung Quốc: chính sử, biệt sử, tạp sử và dã sử (05/03/2012)
 
TIN MỚI NHẤT
ẤN PHẨM - XUẤT BẢN
 
 
TRANG CHỦ
TỪ ĐIỂN
TRA CỨU THƯ VIỆN
SƠ ĐỒ TRANG WEB
LIÊN HỆ
 
 
BẢN QUYỀN THUỘC VIỆN NGHIÊN CỨU TRUNG QUỐC - INSTITUTE OF CHINESE STUDIES
Địa chỉ: Tầng 13 Số 1 - Liễu Giai - Ba Đình - Hà Nội
Điện thoại: 04.62730459-ext:1306 Fax: 04.62730413